Wkoło Gazonu

W piękny letni dzień odwiedzamy dwór w Fałkowicach koło Gdowa — jedno z nielicznych miejsc w Polsce, które od ponad stu lat pozostaje w rękach tej samej rodziny. To opowieść o wojnie, reformie rolnej, PRL-u, rodzinnych pamiątkach, wielopokoleniowej odpowiedzialności i domu, który ocalał dzięki uporowi właścicieli oraz dobrym relacjom z lokalną społecznością. (00:13) - Wstęp do rodzinnego dworu (05:21) - Wojenne losy Fałkowic (21:29) - Park i dworskie założenie (38:40) - Pasje kolekcjonerskie rodziny (52:20) - Zdjęcia i dawne znajomości

Pałac w Nakomiadach znajduje się w samym sercu Mazur – w trójkącie między Mrągowem, Kętrzynem i Rynem. Choć to region popularny turystycznie, to akurat tutaj panuje cisza i spokój. „Nakomiady to ścisłe Mazury. Jesteśmy w takim trójkącie między Mrągowem, Kętrzynem a Rynem. Z Rynu i z Kętrzyna jest do nas po 10 kilometrów, z Mrągowa 23. Jesteśmy w centrum Mazur, ale nie w miejscu mocno eksploatowanym turystycznie.” Dla wielu odwiedzających to alternatywa dla zatłoczonych kurortów. „Kto chce, może pojechać na cały dzień do głośnego miejsca turystycznego – do Mikołajek albo do Wilczego Szańca. A potem wrócić na kolację do ciszy i spokoju.” Pałac z XVIII wieku Dzisiejszy pałac powstał w 1705 roku, ale historia miejsca jest jeszcze starsza. Wcześniej stał tu dwór zbudowany w drugiej połowie XVII wieku przez dyplomatę elektora brandenburskiego – Johanna von Hoverbecka. „Pałac w obecnej formie został wybudowany w 1705 roku. Wcześniej był tu dwór z lat 1660–1680, wzniesiony przez dyplomatę Johanna von Hoverbecka.”…

Zamek w Korzkwi, położony zaledwie kilkanaście kilometrów od centrum Krakowa, przez lata pozostawał dla wielu mieszkańców miasta niemal niewidoczny. Ukryty wśród zieleni, sprawiał wrażenie miejsca zapomnianego i trudno dostępnego. Jak mówi Jerzy Donimirski: „przez to, że jest tak zarośnięte, to my jesteśmy jak taka twierdza Azteków (…) schowana i nieodkryta. Do dzisiaj w lecie jak się tu jedzie, to nie widać tego zamku w ogóle”. W audycji „Wkoło Gazonu” właściciel zamku pokazuje Korzkiew jako alternatywę wobec zatłoczonego Rynku Głównego. Podkreśla jej bliskość i kameralny charakter: „jesteśmy naprawdę 25 minut i zapraszam gorąco — jak się człowiek już znudzi turystami na Rynku Głównym (…) zapraszamy tutaj do lasu, na pagórki, do Dolinek Krakowskich”. Jak to się zaczęło? Jerzy Donimirski wraca do momentu przełomu po 1989 roku. Po kilku latach pracy i pobytu za granicą zdecydował się wrócić do Polski, widząc w tym szansę na nowe życie zawodowe i osobiste: „następuje w 90. roku upadek komunizmu i ja wracam z…

Dwór w Cudzynowicach w województwie świętokrzyskim jeszcze niedawno był opuszczoną ruiną. Dziś to znów dom – i to dom z niezwykłą historią. Marta i Michał Żołnowscy, którzy przeprowadzili się tu z Krakowa, przyznają, że początki były trudne. „Mieszkamy tutaj w ogóle od, równo właściwie z dokładnością, do kilku dni od roku. Sprowadziliśmy się tutaj zupełnie na wariackich papierach, jak to się mówi. Nie było wielu, wielu podstawowych rzeczy. W pralni mieliśmy tymczasową kuchnię, łazienkę, sypialnia była nieskończona. A fachowcy krzątali się od rana do wieczora.” Dwór wzniesiono w 1820 roku dla rodziny Krzyżanowskich, związanych z Krakowem i Uniwersytetem Jagiellońskim. Ostatni przedwojenni właściciele, Włodzimierz i Stefania Krzyżanowscy, prowadzili tu nowoczesne gospodarstwo. „Dwór został wybudowany w 1820 roku przez rodzinę Krzyżanowskich, którzy kupili tę posiadłość, te pola, wieś od Żeleńskich. (…) Włodzimierz i Stefania Krzyżanowscy to byli ostatni właściciele tego dworu w okresie międzywojennym.…

W najnowszym odcinku zabieramy słuchaczy na Mazowsze, do położonego w gminie Grębków zabytkowego dworu w Gałkach – miejsca, które dzięki Małgorzacie i Waldemarowi Gujskim zyskało drugie życie. Historia dworu – od Gałeckich do współczesności „Gałeccy utworzyli to miejsce zgodnie z nazwą Gałki… Potem byli Rudzińscy, Kliccy, Łubieńscy i Popiele… Przedtem był tutaj dwór drewniany… spłonął, jak to dwory drewniane w Polsce.” Czas powojenny, jeśli chodzi o losy dworu był opłakany w skutkach. „Dwór został ogołocony ze wszystkiego… to było bezprawie po prostu… drzwi obcinali, dopasowywali do chałup.” Obecni właściciele remont rozpoczynali, jak mówią, na zgliszczach: „Drzewa na dachu rosły… dach był zawalony… podłogi były resztkami podłóg.” Jak kupuje się dwór, którego nie chce się kupić? Pani Małgorzata Gujska tak wspomina moment decyzji: „Modliłam się: Panie Boże, ja tego nie chcę… I w tym momencie weszli konkurenci z Ameryki: ‘My mamy dolary, będziemy grubasów odchudzać we dworze’. (…) Mąż przyszedł. Mówię: ‘No co,…

Historyk dr Marcin Chorązki przypomina, że polski dwór to nie tylko architektura, ale „ośrodek kultury narodowej” i miejsce, gdzie od wieków kształtowały się postawy „Bóg, honor, ojczyzna”. To tam „pulsowało życie kulturalne”, rodziły się idee niepodległościowe, a ludność wiejska mogła poznawać świat nowoczesności. Audycja prowadzi nas przez ich świetność i dramat: od roli w powstaniach narodowych po „planowaną likwidację wielkiej własności” po 1944 roku, która odebrała wsi „punkt odniesienia między dworem, plebanią i szkołą”. To zaproszenie do odkrywania zapomnianych miejsc i ludzi, którzy tworzyli polską historię.

W sercu województwa Lubuskiego, w Broniszowie, stoi zamek. Cezary Lusiński i jego siostra od 15 lat przywracają mu dawny blask. W rozmowie opowieść o trudach i radościach odbudowy zabytku, o sztukateriach i renesansowych polichromiach. Zamek w Broniszowie to dziś nie tylko świadek historii, ale też przestrzeń spotkań, koncertów, wystaw. To opowieść o współczesnym ziemiaństwie, o szacunku dla przeszłości i o tym, że można żyć w rytmie dawnych dworów – z otwartością, gościnnością i poczuciem odpowiedzialności za dokonania osób, które żyły w tych miejscach przed laty.

W cieniu magnolii liczącej ponad sto lat, w neogotyckim pałacu Teodora Talowskiego w Grodkowicach, rozbrzmiewa nie tylko muzyka dawnych mistrzów, lecz także echo wielkiej historii rodu Żeleńskich. W audycji zabieramy słuchaczy w podróż przez dzieje wsi, dworu i pałacu, w którym przyszła na świat jedna z najważniejszych postaci polskiej muzyki XIX wieku – Władysław Żeleński. Gospodarzami tego miejsca są Marta i Ireneusz Trybulcowie – muzycy i opiekunowie miejsca, którzy od lat przywracają pamięć o kompozytorze i jego rodzinie. Jak sami mówią: „To jest pasja. Gdybyśmy nie mieli pasji, na pewno byśmy tego nie robili. To jest taki patriotyczny obowiązek, żeby się zająć od strony artystycznej tym obiektem." Odkrywamy także mniej znane fakty o Władysławie Żeleńskim – jego zaginione symfonie, odnalezione rękopisy pieśni dedykowanych ukochanej, czy współczesne nagrania jego dzieł, które zdobywają międzynarodowe uznanie. Nie brak również wątków rodzinnych: od zakładu witrażów Stanisława Gabriela, przez literackie…